Eén van de onbetwistbare criteria die aan de waarde van een wetenschappelijk tijdschrift bijdragen is redactionele onafhankelijkheid. Minerva hecht hieraan veel waarde. Maar kan elke beïnvloeding systematisch vermeden worden? Helaas niet, ondanks de inzet van de redactie om op een neutrale, autonome, objectieve en wetenschappelijke manier te werken. De verklaring hiervoor is dat het moeilijk, zoniet onmogelijk is om verschillende bronnen van vertekening te vermijden die niet zozeer de inhoud van de artikels beïnvloeden, maar wel de keuze van de onderwerpen die ze behandelen.
|
|
De eerste bron van vertekening heeft te maken met het feit dat er zeer weinig publieke (onafhankelijke) middelen beschikbaar zijn voor onderzoek. Zeer recent nog sloegen Belgische onderzoekers van hoog niveau, afkomstig van alle universiteiten in de algemene pers alarm. Zij uitten hun verontrusting over de ontoereikende budgetten waarmee ze worden geconfronteerd (1) . De farmaceutische industrie en privé-instanties daarentegen beschikken over veel meer middelen en kunnen zich veroorloven om klinisch onderzoek te financieren ten nadele van fundamenteel en sociaal-economisch onderzoek. Hun studies zijn echter vooral gericht op therapeutische (medicamenteuze) interventies en in veel mindere mate op diagnostiek. |
|
Een tweede bron van vertekening is het bestaan van publicatiebias (2) : studies worden op basis van hun resultaten (en dan vooral positieve resultaten) geselecteerd voor publicatie in een tijdschrift of voor presentatie op een congres. Een kwantitatieve analyse van dit fenomeen is indrukwekkend. Van de gepubliceerde studies die medicamenten of nieuwe therapeutische interventies evalueren, rapporteert minstens 85% positieve resultaten. Omgekeerd, van de niet-gepubliceerde studies (minstens 20%) zou slechts 15% positieve resultaten rapporteren (3) .We kunnen het bestaan van publicatiebias op het spoor komen door nauwkeurig en kritisch te lezen (4) .Ook het maken van een funnelplot in meta-analysen kan hieraan bijdragen. Hiermee kunnen we zien of er een oververtegenwoordiging is van studies met positieve uitkomsten. In een recent Minerva-editoriaal werd dit punt reeds besproken (5) . |
|
Een derde bron van vertekening houdt eveneens verband met de financiële mogelijkheden voor klinisch onderzoek van de farmaceutische industrie, namelijk selectie in het voordeel van ‘nieuwe’ producten. Het is begrijpelijk dat farmaceutische bedrijven onderzoeken verkiezen waarin nieuwe medicamenten worden geëvalueerd die potentieel innoverend en een bron van toekomstige inkomsten zijn, eerder dan zich bezig te houden met het onderzoeken van reeds bekende ‘oudere’ geneesmiddelen. |
|
Een evaluatie van de 542 selecties van Minerva tussen juni 2001 en december 2002 weerspiegelt eveneens de selectie van de grote medische tijdschriften. Er is duidelijk een discordantie tussen de bestudeerde onderwerpen en de epidemiologie van de huisartsgeneeskunde. De meest frequent voorkomende aandoeningen in de huisartspraktijk (20 tot 40% van het totaal) zijn van respiratoire aard (vooral virale bovenste luchtweginfecties, acute bronchitis, bronchiolitis, griep, laryngo-tracheïtis). Toch vindt men slechts weinig artikels over de aanpak van bovenste luchtweginfecties en de plaats van antibiotica in de behandeling. Het is duidelijk dat de onmiddellijke interesse van de farmaceutische industrie elders ligt. |
|
Goed lezen, zich goed en volledig informeren is dus moeilijk. Onafhankelijke tijdschriften zoals Minerva kunnen hierbij behulpzaam zijn, maar sommige vormen van vertekening en selectie zullen blijven bestaan. Minerva volgt noodgedwongen de publicaties in tijdschriften en daarmee ook de lacunes in het gepubliceerde bewijsmateriaal. Kritisch blijven bij de conclusies van artikels gepubliceerd in de grote tijdschriften is onze boodschap en aanbeveling. |
|
M. Roland |
|
Literatuur |
|
- Koninklijke Academie voor Geneeskunde van België -Académie Royale de Médecine de Belgique. De relatie tussen artsen en de farmaceutische bedrijven. Tijdschr Geneeskunde 2002;58:1617-9.
- Pestiaux D, Bouilliez DJ, Bouniton M, et al. L’information médicale, une jungle à défricher. Ottignies, Louvain-la-Neuve: Ed Quorum, 1997.
- Egger M, Smith GD. Bias in location and selection of studies. BMJ 1998;316:61-6.
- Greenhalgh T. How to read a paper? The basics of evidence based medicine. London: BMJ Publishing Group, 1997.
- De Meyere M. Verborgen manipulatie: Minerva niet kritisch genoeg? Minerva 2004;3(2):18-9.
|
